Thuận lợi và khó khăn với “Bàn tay nặn bột”

Thuận lợi và khó khăn với “Bàn tay nặn bột”

Thuận lợi và khó khăn với “Bàn tay nặn bột”

Để thực hiện tốt phương pháp “Bàn tay nặn bột” đòi hỏi năng lực của GV và HS ở mức khá giỏi. Ảnh: N.Trinh
Năm học 2013-2014, Sở GD-ĐT TP.HCM đã triển khai phương pháp dạy học tích cực “Bàn tay nặn bột” đến các trường tiểu học trong thành phố. Phương pháp này được sử dụng cho các môn khoa học tự nhiên, cụ thể là áp dụng ở môn tự nhiên xã hội (lớp 1, 2, 3) và môn khoa học (lớp 4, 5).
Trong quá trình triển khai để đi vào thực tế giảng dạy, giáo viên (GV) đã nhận thấy những thuận lợi và khó khăn khi sử dụng phương pháp này.
1. Thuận lợi dễ nhìn thấy nhất là lực lượng GV tiểu học ở thành phố luôn đi đầu trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy nên họ đã tiếp thu rất nhanh phương pháp “Bàn tay nặn bột”. Nhiều GV đã tự nghiên cứu, tìm hiểu về phương pháp này trước đó nên việc lĩnh hội những điều cơ bản của “Bàn tay nặn bột” không có gì khó khăn. Mặt khác, theo chỉ đạo của sở, GV có thể lựa chọn một số bài dạy để sử dụng phương pháp này chứ không phải là tất cả bài dạy của bộ môn phải thực hiện. Ở một vài quận/huyện, các chuyên viên của phòng GD-ĐT cũng đã lọc ra một số bài học phù hợp gợi ý cho GV từng khối lớp thực hiện. Việc tiến hành phương pháp “Bàn tay nặn bột” cũng được quy thành 5 bước cụ thể: Đưa ra tình huống có vấn đề cần tìm hiểu, học sinh (HS) bộc lộ quan điểm ban đầu, HS đặt câu hỏi và đề xuất phương án thí nghiệm, HS tiến hành thực nghiệm, HS so sánh kết quả sau thực nghiệm với dự đoán và rút ra kết luận.
2. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” cũng gặp nhiều khó khăn. Để thực hiện phương pháp này, người GV phải có kiến thức khoa học tự nhiên vững vàng và khả năng linh hoạt để ứng phó với mọi tình huống bất ngờ xảy ra trong tiết học. Hai điều này không phải GV tiểu học nào cũng có được. Về phía HS, các em phải có vốn kiến thức thực tế phong phú, phải chủ động học tập, phải năng động, sáng tạo.
Ngay từ bước tiến hành đầu tiên, GV phải tìm được tình huống có vấn đề liên quan đến bài học để khơi gợi sự khao khát tìm hiểu cái mới lạ từ HS. Điều này không hề đơn giản. Người thầy phải có kiến thức vững và nhanh nhạy mới tìm ra được tình huống phù hợp với bài học, với đối tượng là HS tiểu học. Khi đã có được tình huống nêu vấn đề nhưng HS lại không tìm ra được vấn đề cốt lõi cần tìm hiểu thì đòi hỏi GV phải nhanh chóng, khéo léo để đưa về vấn đề cần học.
Để thực hiện phương pháp này, người GV phải có kiến thức khoa học tự nhiên vững vàng và khả năng linh hoạt để ứng phó với mọi tình huống bất ngờ xảy ra trong tiết học. Hai điều này không phải GV tiểu học nào cũng có được.
Trong một tiết dạy minh họa phương pháp “Bàn tay nặn bột” ở lớp 3, bài Hệ thần kinh, tình huống đưa ra là sấm sét bất ngờ làm HS giật mình. Trong khi đa số HS đặt vấn đề là: “Tại sao ta giật mình khi có tiếng động lớn bất ngờ?” thì có một HS nữ hỏi: “Tại sao có sấm sét?”. GV dạy đã quên câu hỏi của em HS nữ hay không biết làm cách nào để chuyển câu hỏi này về trọng tâm nên phớt lờ. Bài dạy ấy, nếu trong thực tế, không HS nào hỏi là: “Tại sao ta giật mình?” mà lại hỏi như em HS nữ hay hỏi: “Tại sao ta nghe tiếng sấm trước rồi mới thấy chớp?”, “Tại sao khi sắp mưa hoặc mưa mới có sấm sét?”… thì GV làm sao để quay lại với đề tài hệ thần kinh, chưa nói đến HS đặt câu hỏi lan man. Nếu GV gợi ý thì sai với nguyên tắc dạy “Bàn tay nặn bột”, là HS tự đặt vấn đề cần tìm hiểu. Với các bước kế tiếp, nếu HS không đề xuất được thí nghiệm nào hay các đề xuất thí nghiệm của cả lớp đều không đúng thì GV phải xử lý thế nào? Hoặc đề xuất thí nghiệm của các em đúng nhưng đồ dùng chuẩn bị cho thí nghiệm hiện thời không có thì GV phải làm sao? Các thực nghiệm đều do chính HS đề xuất và thực hiện, liệu GV có thể kiểm tra hết các nhóm để phát hiện ngay sai sót trong quá trình thực hiện của các em nên dẫn đến thí nghiệm không thành công hay cho kết quả sai?
Nếu lớp học thụ động, kiến thức yếu thì liệu tiết dạy theo phương pháp này có hiệu quả? Vì tình huống đưa ra các em sẽ không tìm được vấn đề cần đặt ra, các em sẽ không đề xuất được thực nghiệm, sẽ không dự báo được kết quả thực nghiệm…
3. Ngay từ khi còn học ở trường sư phạm, các thầy cô giáo đã biết rằng không có phương pháp nào là tối ưu và khi lựa chọn phương pháp giảng dạy, điều quan trọng cần chú ý là phương pháp ấy không chỉ phù hợp với đặc trưng bộ môn mà nó còn phải phù hợp với trình độ của HS. Để thực hiện tốt phương pháp “Bàn tay nặn bột” không chỉ đòi hỏi rất nhiều ở năng lực GV mà trình độ HS phải ở mức khá giỏi.
Lê Phương Trí
(GV Trường Tiểu học Đống Đa, Q.4, TP.HCM)
 LTS: Sau khi bài báo Rào cản của phương pháp dạy khoa học đăng (ngày 6-11), tòa soạn đã nhận được nhiều ý kiến chia sẻ. Dưới đây là nội dung bài viết của một giáo viên.
 
 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *