Phương pháp dạy học phức hợp

Phương pháp dạy học phức hợp

Cách dạy học hiện nay không còn đơn điệu, thụ động như trước đây là do có rất nhiều phương pháp để giáo viên lựa chọn sao cho phù hợp và thích ứng cho từng lớp học, đối tượng và chương trình.

Phương pháp dạy học phức hợp
Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn (TP.HCM) trong một tiết học môn hóa. Ảnh: D.Bình

Ngoài dạy học theo dự án, dạy học nêu vấn đề, dạy học E-learning còn có các phương pháp như phương pháp bàn tay nặn bột, phương pháp thuyết trình, phương pháp đóng vai hay kỹ thuật tia chớp. Vì vậy giáo viên nên chú ý lựa chọn phương pháp nào có mối quan hệ mật thiết với mục tiêu bài học. Điều đó có nghĩa là muốn xác định phương pháp dạy học thì trước tiên phải xác định đúng mục tiêu. Có như vậy mọi phương pháp ứng dụng đều mới hiệu quả và thành công cao. Đây là mối quan hệ bắc cầu theo kiểu “tay ba” giữa lựa chọn phương pháp, bối cảnh thực và xác định mục tiêu.

Xác định mục tiêu dựa trên bối cảnh thực mà trong đó phải chú ý đến thái độ, kiến thức, kỹ năng của người học. Đây vừa đảm bảo tính thực tế vừa phù hợp với khả năng đối tượng người học. Mặc dù mỗi phương pháp có “đường đi nước bước riêng” nhưng người dạy phải hiểu rõ đối tượng, phương tiện; nắm vững nội dung, thời gian; có biện pháp và hiệu quả cụ thể.

Riêng về phương pháp dạy học theo dự án (tiếng Anh là The Project Method) được định nghĩa là hình thức dạy học hay phương pháp dạy học phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống có thật trong đời sống và tạo ra được các sản phẩm cụ thể. Về cấu trúc của dạy học theo dự án, tuy mỗi khâu có một yêu cầu riêng nhưng chúng lại có mối quan hệ biện chứng theo kiểu vòng tròn nhân – quả gắn kết với nhau. Thiết bị dạy học phục vụ cho nội dung và phương pháp dạy nhưng nội dung và phương pháp dạy như thế nào lại do giáo viên và học sinh quyết định. Giáo viên và học sinh lại phải tuân thủ hướng tới mục tiêu bài dạy.

Bài khác  Họa viên kiến trúc là gì?

Mặc dù mỗi phương pháp có “đường đi nước bước riêng” nhưng người dạy phải hiểu rõ đối tượng, phương tiện; nắm vững nội dung, thời gian; có biện pháp và hiệu quả cụ thể.

Về tiến trình dạy học theo dự án, đầu tiên là khâu chuẩn bị như chọn đề tài, chia nhóm, xây dựng đề cương dự án. Phân công nhiệm vụ, trang bị các điều kiện là khâu mở đầu cần thực hiện tốt. Ở giai đoạn diễn biến, yêu cầu người học khảo sát, thu thập dữ liệu, hoàn thành sản phẩm và báo cáo kết quả. Đánh giá hiệu quả và rút kinh nghiệm là công đoạn không thể thiếu được ở phần kết thúc dự án. Nội dung dự án thường được thực hiện theo chuyên đề tích hợp và hình thức chủ yếu là làm việc theo nhóm. Trước khi đi vào phương pháp dạy học tích cực chúng ta phải định nghĩa lại khái niệm phương pháp dạy học và khái niệm tích cực. Đó là cách thức hoạt động tương tác, phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong hoạt động dạy học nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học. Tích cực là chủ động, có những hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo hướng phát triển, đem hết khả năng và tâm trí vào làm việc. Như vậy, phương pháp dạy học tích cực là những phương pháp, hình thức cách thức tương tác, phối hợp của giáo viên và học sinh, sao cho có thể phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Có nhiều phương pháp dạy học tiêu biểu mà giáo viên đã ứng dụng có thể kể ra đây như: phương pháp đóng vai, vấn đáp, trực quan, chuyên gia, bể cá, trải nghiệm. Kỹ thuật động não, tia chớp, mảnh ghép, phòng tranh, nở hoa trí tuệ hay sơ đồ tư duy, sơ đồ KWL (Knaw, Want, Learned) là những kỹ thuật dạy học tích cực rất sinh động và hấp dẫn.

Bài khác  Trần Đăng Khoa với bài thơ “con cóc”?!?

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong học tập nói chung và từng bộ môn cụ thể nói riêng là một trong các yêu cầu của dạy học hiện nay để khắc phục những yếu kém, lạc hậu trong dạy học góp phần đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo. Dạy học theo dự án và một số phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực khác có vai trò quan trọng trong việc phát huy tính tính cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Giáo viên cần thường xuyên sử dụng các kỹ thuật và phương pháp dạy học tích cực trong mỗi bài dạy nhằm thúc đẩy sự phát triển cho bản thân và cho các thế hệ tương lai.

TS. Trần Thanh Nguyện
(giảng viên Trường Cán bộ
quản lý giáo dục TP.HCM)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *