Để “Bàn tay nặn bột” có hiệu quả

Để “Bàn tay nặn bột” có hiệu quả

Để “Bàn tay nặn bột” có hiệu quả

Năm học này, TP.HCM sẽ áp dụng đại trà phương pháp “Bàn tay nặn bột” tại các trường tiểu học. Ảnh: A.Khôi
Ở Việt Nam, từ năm 2002, Bộ GD-ĐT đã triển khai phương pháp này và dự kiến sẽ triển khai rộng rãi ở các trường tiểu học trong cả nước vào năm 2015.
Đây là phương pháp tạo cho học sinh tích cực, chủ động trong học tập. Học sinh phải tự làm các thực nghiệm để tiếp thu các kiến thức khoa học. Các em tiếp cận tri thức khoa học như một quá trình nghiên cứu của chính bản thân. Vai trò của giáo viên ở phương pháp này không phải là truyền thụ những kiến thức khoa học dưới dạng thuyết trình, trình bày mà là giúp xây dựng kiến thức bằng cách cùng hành động với học sinh.
Áp dụng “Bàn tay nặn bột” trong giảng dạy, giáo viên phải nắm được 10 nguyên tắc cơ bản sau: Thứ nhất, học sinh quan sát sự vật, hiện tượng trong thực tế gần gũi với các em để các em dễ cảm nhận, dễ thực nghiệm trên chúng. Thứ hai, trong quá trình tự thực nghiệm, học sinh đưa ra ý kiến, nêu thắc mắc, kết luận riêng và thảo luận trong tập thể (nhóm, cả lớp) từ đó rút ra kiến thức khoa học. Thứ ba, giáo viên chỉ thực hiện vai trò đề xuất, tổ chức các thực nghiệm cho học sinh theo một tiến trình sư phạm chặt chẽ. Giáo viên không làm sẵn cho học sinh. Thứ tư, áp dụng phương pháp này cần một thời lượng tối thiểu là 2 giờ/tuần trong nhiều tuần liền cho một đề tài. Tính liên tục của các hoạt động và những phương pháp giáo dục được bảo đảm suốt trong thời gian học tập. Thứ năm, mỗi học sinh có quyển vở thực hành riêng do chính các em ghi chép theo ngôn từ và cách thức của riêng mình. Thứ sáu, mục đích chính của phương pháp này là học sinh tiếp nhận được các khái niệm khoa học và kĩ thuật thực hành. Song song đó là củng cố ngôn ngữ viết và nói của các em. Thứ bảy, phụ huynh học sinh và tất cả mọi người xung quanh cần được khuyến khích hỗ trợ những điều mà học sinh, lớp học cần để thực nghiệm. Thứ tám, các đối tác khoa học (trường ĐH, CĐ, trường nghề, viện nghiên cứu…) ở địa phương cần giúp các hoạt động của lớp theo khả năng của mình. Thứ chín, ngành giáo dục, trường sư phạm giúp giáo viên các kinh nghiệm và phương pháp giảng dạy. Thứ mười, giáo viên cần chủ động tự học, tự tìm hiểu tài liệu, kiến thức liên quan; trao đổi với đồng nghiệp, các nhà khoa học… để nâng cao kiến thức. Giáo viên là người chịu trách nhiệm giáo dục và đề xuất những hoạt động của lớp mình phụ trách.
Với các nguyên tắc cơ bản trên, việc thực hiện phương pháp “Bàn tay nặn bột” ở Việt Nam đã làm cho các giáo viên tìm hiểu về phương pháp này lo lắng. Bởi để “Bàn tay nặn bột” đạt hiệu quả là điều không dễ dàng vì muốn áp dụng tốt phương pháp này không chỉ tập huấn, phổ biến phương pháp cho giáo viên là xong mà cần phải chú ý đến nhiều vấn đề khác dựa trên nguyên tắc cơ bản.
Tiếp cận một phương pháp mới, hay là điều rất tốt trong giáo dục nhưng để đem lại hiệu quả như mong muốn, theo tôi, cần có sự chuẩn bị chu đáo, chỉn chu.
Cụ thể, với kết cấu chương trình học hiện nay, thường một bài chỉ dạy trong thời lượng 1 tiết (40 phút) thì có đảm bảo được nguyên tắc 4? Giáo viên đề xuất các thực nghiệm phù hợp theo nguyên tắc 1 và 3 khác với các thí nghiệm trong sách giáo khoa có được chấp nhận hay không? Ai sẽ xác định các thực nghiệm giáo viên đưa ra là đúng, là phù hợp với kiến thức khoa học mà các em cần tìm hiểu?… Sĩ số học sinh hiện nay khá đông, mỗi nhóm thực nghiệm tốt nhất tối đa 5 em. Nếu 40 học sinh/lớp thì phải chia thành 8 nhóm, như thế có đủ thời gian theo quy định để các em tự thực hiện, thảo luận nhóm, trình bày, giáo viên chốt kiến thức cơ bản… như nguyên tắc 2? Sử dụng phương pháp này cần rất nhiều đồ dùng để thực hiện, giáo viên có được cung cấp đầy đủ hay phải tự làm, nếu thế thì càng thêm vất vả cho thầy cô bởi mỗi ngày không phải chỉ chuẩn bị cho 1 tiết khoa học. Với các nguyên tắc 7 và 8 liệu nhà trường sẽ phải làm gì để có được sự hỗ trợ như mong muốn?
Do đó, để “Bàn tay nặn bột” đạt hiệu quả tốt khi triển khai rộng rãi, theo tôi, rất cần sự chuẩn bị chu đáo dựa trên các nguyên tắc này. Nếu không kịp thời thay sách giáo khoa thì phải có tài liệu dạy học thay thế với những thí nghiệm đã chọn lọc. Tăng thời lượng cho môn học áp dụng phương pháp này. Đồ dùng dạy học cơ bản phải cung cấp đầy đủ cho giáo viên. Các trường cần cố gắng giảm sĩ số lớp. Phương pháp này cần thiết phải phổ biến đến phụ huynh, địa phương, ban ngành liên quan để được sự hỗ trợ tích cực…
Lê Phương Trí
Triển khai đại trà phương pháp “Bàn tay nặn bột”
Sở GD-ĐT TP.HCM vừa có văn bản yêu cầu các trường tiểu học triển khai đại trà phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong năm học 2013-2014. Theo đó, các trường được chủ động lựa chọn nội dung, xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp với các chủ đề và theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”. Tùy theo điều kiện của nhà trường, mỗi tổ chuyên môn và giáo viên có thể lựa chọn một số bài để dạy theo phương pháp này (số bài học dạy theo phương pháp này có thể tăng dần qua các năm). Tổ chuyên môn và giáo viên có thể thiết kế tiến trình dạy học cụ thể cho mỗi chủ đề mà không nhất thiết phải theo bài/tiết trong sách giáo khoa. Cụ thể, đứng trước một sự vật hiện tượng, giáo viên phải kích thích được tính tò mò, ham thích khám phá và say mê khoa học của học sinh; tập cho các em biết động não, suy nghĩ để đưa ra các câu hỏi trước các sự vật hiện tượng. Bên cạnh đó, tổ chức cho học sinh được thực hành thí nghiệm để qua đó giúp các em tự trả lời các câu hỏi đã nêu ra trước đó; từ đó giúp các em hình thành kiến thức mới.
Theo Sở GD-ĐT, các phòng thiết bị cần trang bị đầy đủ các dụng cụ, vật liệu làm thí nghiệm, bố trí đủ để học sinh được thực hành thí nghiệm theo nhóm.
T.B
 
 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *